Een vast tarief biedt zekerheid over de prijs per kWh en m³ gedurende de contractduur, terwijl een variabel tarief meebeweegt met de markt en dus zowel lager als hoger kan uitvallen. Welk contract past, hangt af van je verbruik, hoe goed je prijsontwikkelingen kunt volgen en hoeveel risico je wilt nemen. Hieronder lees je hoe beide vormen werken, wat de concrete gevolgen zijn voor een gemiddeld huishouden en hoe je een weloverwogen keuze maakt.
Hoe is de energieprijs opgebouwd?
De prijs die je betaalt voor stroom en gas bestaat uit vier onderdelen: de inkoopprijs, energiebelasting, 21 procent btw en de netbeheerkosten. De energiebelasting is voor iedereen gelijk en bedraagt in 2026 EUR 0,1108 per kWh stroom en EUR 0,7268 per m³ gas inclusief btw. Daar komt een vaste vermindering energiebelasting van EUR 628,96 per jaar per aansluiting af.
De netbeheerkosten zijn een vast bedrag per jaar en verschillen per regio. De inkoopprijs is het deel dat leveranciers zelf bepalen en dat bij een vast contract voor langere tijd wordt vastgezet. Bij een variabel contract verandert dit deel regelmatig.
Voor een gemiddeld huishouden met 2.500 kWh stroom en 1.100 m³ gas reken je met de richtprijs van EUR 0,26 per kWh en EUR 1,42 per m³. De werkelijke prijs die je betaalt, hangt af van je contract en kan per leverancier verschillen. Je vindt de actuele tarieven altijd op de site van je leverancier of vergelijkingswebsite.
Wat is een vast energietarief?
Bij een vast tarief spreek je voor een periode van één of meerdere jaren een vaste prijs per kWh en per m³ af. Gedurende die periode verandert de inkoopprijs niet, ook niet als de marktprijzen stijgen of dalen. De energiebelasting en btw blijven wel jaarlijks wijzigen.
Een vast contract geeft dus voorspelbaarheid in de energierekening. Je weet van tevoren wat je ongeveer kwijt bent aan het variabele deel van de kosten. Nadeel is dat je niet profiteert als de inkoopprijzen dalen.
Stel dat je 2.500 kWh verbruikt tegen een vast tarief van EUR 0,26 per kWh. Dan betaal je EUR 650 voor de stroom (exclusief belasting en netkosten). Bij een variabel contract kan dat bedrag lager of hoger uitvallen afhankelijk van marktontwikkelingen.
Wat is een variabel energietarief?
Een variabel tarief wordt meestal twee keer per jaar aangepast: op 1 januari en 1 juli. De leverancier past de inkoopprijs aan op basis van de actuele marktprijzen. Daardoor kan je energierekening zowel dalen als stijgen.
Variabele tarieven bieden meer flexibiliteit. Je kunt zonder boete overstappen als een ander contract aantrekkelijker wordt. Tegelijkertijd loop je het risico dat prijzen juist stijgen en je meer betaalt dan bij een vast contract.
Neem een huishouden met 1.100 m³ gas. Bij de richtprijs van EUR 1,42 per m³ kost dat EUR 1.562 per jaar. Bij een variabel contract kan dit bedrag na een tariefwijziging EUR 100 tot EUR 200 hoger of lager uitvallen, afhankelijk van de markt.
Verschillen in kosten en risico
| Post | Detail | Bedrag/effect |
|---|---|---|
| Vast tarief | Prijs per kWh/m³ vastgezet | Zekerheid, geen voordeel bij dalende prijzen |
| Variabel tarief | Prijs twee keer per jaar aangepast | Kan zowel lager als hoger uitvallen |
| Energiebelasting | Gelijk voor iedereen | EUR 0,1108/kWh en EUR 0,7268/m³ (2026, incl. btw) |
| Vaste vermindering | Jaarlijkse teruggave | EUR 628,96 per aansluiting |
* Bedragen berekend met richtprijzen; werkelijke tarieven verschillen per contract en leverancier.
De keuze tussen vast en variabel draait vooral om risicobereidheid. Mensen die zekerheid willen over hun maandlasten, kiezen vaker voor vast. Wie bereid is om prijsveranderingen te accepteren, kan met een variabel contract soms goedkoper uit zijn.
Er is sinds 2024 geen prijsplafond meer. Daardoor kunnen variabele tarieven sterker schommelen dan in de periode 2023.
Voor wie past een vast tarief?
Een vast tarief past goed bij huishoudens die hun energierekening graag voorspelbaar houden. Vooral gezinnen met een hoger verbruik, zoals 4.300 kWh en 1.700 m³, hebben baat bij vaste prijzen omdat kleine schommelingen al snel grote bedragen betekenen.
Ook wie weinig tijd heeft om tarieven te volgen of niet wil overstappen, kiest vaak voor vast. Je loopt dan geen risico op onverwachte verhogingen gedurende de contractduur.
Een nadeel is de beperkte flexibiliteit. Als de marktprijzen dalen, blijf je toch het hogere tarief betalen tot het contract afloopt. Overstappen kan boetes opleveren.
Voor wie past een variabel tarief?
Een variabel tarief past bij mensen die prijsdalingen willen benutten en bereid zijn om twee keer per jaar te kijken of overstappen voordeliger is. Kleinere huishoudens met een lager verbruik (1.600 kWh en 900 m³) merken schommelingen minder sterk in de portemonnee.
Variabele contracten zijn ook geschikt als je binnenkort verhuist of verwacht dat je verbruik verandert. Je zit niet vast aan een lange looptijd.
Het risico is dat prijzen juist stijgen. In periodes met hoge inkoopprijzen kan je rekening dan fors hoger uitvallen dan bij een vast contract dat je eerder afsloot.
Dynamische contracten als alternatief
Bij een dynamisch contract betaal je de werkelijke uurprijs voor stroom en dagprijs voor gas. Prijzen kunnen soms negatief zijn, waardoor je geld toe krijgt als je op dat moment verbruikt. Teruglevering wordt alleen tegen de marktprijs vergoed, zonder energiebelasting en btw.
Dit type contract vraagt actieve sturing van je verbruik, bijvoorbeeld met een warmtepomp of wasmachine op goedkope uren. Bekende aanbieders zijn Tibber, Frank Energie en ANWB Energie.
Voor huishoudens met zonnepanelen verandert de businesscase na 2026, omdat salderen stopt. Een dynamisch contract kan dan interessant zijn in combinatie met een thuisbatterij om zelf opgewekte stroom op gunstige momenten te gebruiken.
Stappenplan om te kiezen
Bepaal eerst je jaarverbruik via de gemiddeld stroomverbruik huishouden pagina of je jaarafrekening. Vergelijk daarna de totale kosten inclusief energiebelasting, btw en netbeheerkosten.
Kijk niet alleen naar de prijs per kWh, maar ook naar eventuele terugleverkosten en welkomstkortingen. Bereken voor je eigen verbruik wat een vast of variabel tarief betekent met de richtprijs van EUR 0,26 per kWh.
Controleer ten slotte de voorwaarden voor tussentijds opzeggen en de looptijd. Maak je keuze op basis van je eigen risicobereidheid en niet alleen op basis van de laagste prijs op dit moment.
Veelgestelde vragen
Wanneer stopt de salderingsregeling?
Je mag tot en met 31 december 2026 volledig salderen. Vanaf 1 januari 2027 stopt de regeling in één keer en krijg je alleen een terugleververgoeding.
Is een vast tarief altijd duurder?
Nee, een vast tarief kan goedkoper uitvallen als de marktprijzen stijgen. Andersom kan een variabel tarief voordeliger zijn bij dalende prijzen.
Wat gebeurt er met teruglevering bij een dynamisch contract?
Teruglevering wordt vergoed tegen de actuele marktprijs van dat uur, exclusief energiebelasting en btw. Sommige leveranciers rekenen al terugleverkosten.
Moet ik mijn meterstanden nog doorgeven?
Met een slimme meter worden verbruik en teruglevering automatisch geregistreerd. In de meeste gevallen hoef je geen standen meer zelf door te geven.
Bronnen & tarief: cijfers o.b.v. Rijksoverheid, Milieu Centraal, CBS, Nibud, RVO en Belastingdienst. Kosten berekend met een richtprijs van EUR 0,26 per kWh en EUR 1,42 per m3 (gemiddeld all-in, CBS 2026); werkelijke prijzen verschillen per contract, leverancier en moment.